QUY ĐỊNH MỚI TRONG CHUYỂN TIẾP MÔ HÌNH THỪA PHÁT LẠI ĐẾN THỪA HÀNH VIÊN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

Luật Thi hành án dân sự năm 2025 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 đã mở ra một giai đoạn mới trong tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự. Một trong những nội dung được quan tâm là sự chuyển tiếp từ mô hình Thừa phát lại – Văn phòng Thừa phát lại sang Thừa hành viên – Văn phòng thi hành án dân sự, thể hiện sự kế thừa và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong lĩnh vực hỗ trợ thi hành án dân sự.

Kế thừa từ mô hình Thừa phát lại, hình thành mô hình Thừa hành viên và Văn phòng thi hành án dân sự

Trong nhiều năm qua, mô hình Thừa phát lại đã được triển khai tại Việt Nam với vai trò hỗ trợ một số hoạt động tư pháp như tống đạt giấy tờ, xác minh điều kiện thi hành án và lập vi bằng. Cùng với đó, Văn phòng Thừa phát lại là nơi tổ chức hoạt động của Thừa phát lại, góp phần hỗ trợ người dân và tổ chức trong quá trình thực hiện quyền, nghĩa vụ liên quan đến quá trình thi hành các quyết định, bản án dân sự. Thực tiễn hoạt động của mô hình này đã tạo cơ sở quan trọng để Nhà nước tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế hỗ trợ thi hành án dân sự theo hướng chuyên nghiệp hơn, phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp và cải cách thủ tục hành chính với tên gọi mới là thừa hành viên và văn phòng thi hành án dân sự.

Theo Luật Thi hành án dân sự số 106/2025/QH15, Thừa hành viên là người được bổ nhiệm để thực hiện một số hoạt động trong lĩnh vực thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật và trong phạm vi nhiệm vụ của Văn phòng thi hành án dân sự. Trong khi đó, Văn phòng thi hành án dân sự là tổ chức hoạt động theo mô hình dịch vụ trong lĩnh vực thi hành án dân sự, do Trưởng Văn phòng thi hành án dân sự điều hành và có Thừa hành viên thực hiện các hoạt động nghiệp vụ. Sự thay đổi này cho thấy Nhà nước đã kế thừa những kinh nghiệm thực tiễn của mô hình Thừa phát lại, đồng thời xây dựng một khuôn khổ pháp lý mới, chuyên biệt hơn đối với hoạt động hỗ trợ thi hành án dân sự.

Về bản chất, Thừa hành viên được xem là sự tiếp nối của Thừa phát lại trong việc thực hiện các hoạt động hỗ trợ thi hành án dân sự. Các nhiệm vụ như tống đạt giấy tờ, xác minh điều kiện thi hành án và lập vi bằng vẫn được duy trì trong phạm vi pháp luật cho phép. Tương tự, Văn phòng thi hành án dân sự kế thừa nền tảng tổ chức và kinh nghiệm hoạt động của Văn phòng Thừa phát lại, nhưng được điều chỉnh để phù hợp với yêu cầu quản lý và tổ chức thi hành án dân sự theo Luật Thi hành án dân sự năm 2025.

Những quy định mới về phạm vi hoạt động góp phần hoàn thiện thể chế thi hành án dân sự

Bên cạnh sự kế thừa, Luật Thi hành án dân sự năm 2025 cũng quy định rõ phạm vi hoạt động của Thừa hành viên và Văn phòng thi hành án dân sự. Theo đó, Trưởng Văn phòng thi hành án dân sự và Thừa hành viên không được áp dụng các quy định về ủy thác thi hành án, ủy thác xử lý tài sản, biện pháp bảo đảm thi hành án và biện pháp cưỡng chế thi hành án. Ngoài ra, Văn phòng thi hành án dân sự cũng không thực hiện các trường hợp mà cơ quan thi hành án dân sự chủ động ra quyết định thi hành án. Quy định này nhằm bảo đảm sự phân định rõ ràng giữa hoạt động hỗ trợ thi hành án dân sự với thẩm quyền cưỡng chế, bảo đảm thi hành án của cơ quan thi hành án dân sự nhà nước.

Theo quy định mới, người dân và tổ chức có quyền lựa chọn sử dụng dịch vụ của Văn phòng thi hành án dân sự đối với những việc thuộc phạm vi được pháp luật cho phép. Đây được đánh giá là một bước tiến trong việc mở rộng kênh hỗ trợ thi hành án dân sự, góp phần tạo thuận lợi hơn cho người yêu cầu thi hành án. Tuy nhiên, đối với các trường hợp cần áp dụng biện pháp bảo đảm hoặc biện pháp cưỡng chế thi hành án, hồ sơ vẫn phải được chuyển cho cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền để giải quyết theo quy định của pháp luật.

Việc chuyển từ mô hình Thừa phát lại – Văn phòng Thừa phát lại sang Thừa hành viên – Văn phòng thi hành án dân sự thể hiện sự kế thừa có chọn lọc và hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực thi hành án dân sự. Mô hình mới vừa phát huy những kết quả tích cực của mô hình Thừa phát lại, vừa bảo đảm phân định rõ thẩm quyền giữa hoạt động hỗ trợ thi hành án dân sự với hoạt động quản lý nhà nước và cưỡng chế thi hành án. Các quy định này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP về phân quyền, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và tổ chức trong quá trình thực hiện quyền, nghĩa vụ theo bản án, quyết định của Tòa án./.